Choć wiele osób wzdryga się na samą myśl o szczurach, nie brakuje też tych, którzy całkowicie się nimi zachwycają. Strach przed tymi zwierzętami może mieć swoje korzenie w dawnych czasach, gdy ich obecność łączono z epidemiami, jak choćby dżumą – rozprzestrzenianą przez pchły pasożytujące właśnie na szczurach. Dziś jednak coraz więcej osób odkrywa ich inteligencję, towarzyskość i… urok.
Dwa gatunki szczurów, wiele oblicz
W świecie nauki wyróżniamy kilkadziesiąt gatunków szczurów, ale to właśnie dwa z nich odegrały największą rolę w historii udomowienia: szczur wędrowny (Rattus norvegicus) oraz szczur śniady (Rattus rattus), znany także jako szczur domowy czy czarny. To właśnie od nich wywodzą się wszystkie znane dziś rasy szczurów hodowlanych.
Oba gatunki rozprzestrzeniły się niemal na całym świecie – głównie dzięki transportowi morskiemu z Azji. Ich występowanie pokrywa się z obecnością człowieka, ale różnią się nieco preferencjami: szczur śniady częściej zamieszkuje rejony portowe, zamieszkałe i ciepłe, świetnie wspina się i bywa spotykany nawet na najwyższych piętrach budynków. Z kolei szczur wędrowny, bardziej agresywny i silniejszy, zdominował wiele obszarów i dziś to właśnie on najczęściej pojawia się w piwnicach, kanałach, na wysypiskach czy w lasach.
Różnorodność wyglądu
Naturalnie dzikie szczury mają ciemne futro – czarne lub brązowe. Jednak dzięki pracy hodowców możemy dziś spotkać rozmaite rasy: zarówno pod względem umaszczenia, jak i rodzaju sierści. W sklepach zoologicznych znajdziemy szczury:
- Standardowe – z krótką, przylegającą sierścią,
- Sphinx – całkowicie pozbawione owłosienia,
- Satin – z delikatnym, lśniącym futrem,
- Fuzz – z miękkim „meszkiem”,
- Rex – o kręconej sierści,
- Długowłose – o imponującej długości futerka.
Różnią się też kolorem oczu, uszu (np. popularna odmiana dumbo), a nawet kształtem głowy.
Zachowania i życie społeczne szczurów
Szczury to zwierzęta wszystkożerne, jednak mają swoje preferencje. Szczur śniady chętniej wybiera pokarm roślinny, choć nie pogardzi owadami. Szczur wędrowny to natomiast prawdziwy oportunista – zje wszystko, co znajdzie, a w razie potrzeby potrafi upolować małe zwierzęta, a nawet… zaatakować niemowlę (!). Na szczęście hodowlanym pupilom wystarczy dobrze dobrana karma.
W ich społecznościach panuje tzw. poligynandria – wiele samców rozmnaża się z wieloma samicami. Samica może mieć miot nawet siedem razy w roku, a w każdym rodzi się średnio 8 młodych. Co ciekawe, po porodzie samica bardzo szybko wchodzi w ruję, co dodatkowo zwiększa tempo rozmnażania. Młode dojrzewają już w 3–5 miesiącu życia, a samice potrafią wspólnie opiekować się młodymi, niezależnie od pokrewieństwa.
Na wolności szczury żyją zazwyczaj 1–2 lata, w domowych warunkach potrafią dożyć nawet 4 lat. Aktywność przypada głównie na noc i zmierzch – wtedy ruszają na żer. Ich zdolność orientacji w przestrzeni jest niesamowita – potrafią zapamiętać skomplikowane trasy i bez problemu poruszać się w ciemnościach dzięki czułym wibrysom i wrażliwości na wibracje. Komunikują się nie tylko dźwiękami, ale też zapachem, którym znakują teren.
Opieka nad domowym szczurem
Zanim szczur trafi do nowego domu, warto dokładnie ocenić jego stan zdrowia. Łysiejące miejsca, zlepiona sierść, kichanie czy wydzielina z oczu to niepokojące objawy świadczące o złych warunkach hodowli. Dobrze traktowany szczur będzie spokojniejszy i łatwiej przywiąże się do człowieka.
Kupując wyposażenie dla pupila, warto pamiętać o kilku zasadach:
- Klatka powinna być przestronna, najlepiej wielopoziomowa – szczury uwielbiają wspinaczki.
- Miska – ciężka i odporna na gryzienie.
- Podściółka – najlepiej chłonna, wiążąca zapachy, np. odpylone trociny, pellet drewniany zmieszany z miękkim podłożem. Siano tylko jako dodatek.
- Hamaki – idealne do wypoczynku.
- Kołowrotki – lepiej unikać, zwłaszcza tych ze szczebelkami, które mogą powodować kontuzje ogona.
Szczur – inteligentny i... kochany
Szczury potrafią okazywać uczucia, przywiązują się do właściciela, rozpoznają go po głosie i zapachu. W ich zachowaniu wiele osób dostrzega prawdziwy urok i osobowość. Choć przez wieki traktowane były jako szkodniki, dziś coraz częściej są doceniane za swoją inteligencję, towarzyskość i ciekawość świata.
