Problemy z alergiami i nietolerancjami pokarmowymi u kotów pojawiają się coraz częściej w gabinetach weterynaryjnych. Zwierzę cierpi z powodu dolegliwości, a opiekun próbuje znaleźć przyczynę i ulgę, nie zawsze trafnie oceniając sytuację. Objawy bywają różnorodne i łatwo je pomylić z symptomami innych schorzeń. Dlatego podstawą jest zawsze diagnostyka przeprowadzona przez lekarza weterynarii. Alergie mogą mieć charakter pokarmowy, ale zdarzają się również reakcje na czynniki środowiskowe, jak kurz czy pyłki roślin. Przed wprowadzeniem jakiejkolwiek zmiany w diecie konieczne jest potwierdzenie, że źródłem problemu rzeczywiście jest pokarm.
Objawy, które mogą świadczyć o nadwrażliwości pokarmowej
Reakcje alergiczne na składniki pokarmowe mogą objawiać się zarówno ze strony przewodu pokarmowego, jak i skóry. U wielu kotów pojawiają się biegunki, wymioty lub uporczywy świąd. Drapanie się, niepokój i nerwowość to częste sygnały, że zwierzę odczuwa silny dyskomfort. U części pacjentów występują zmiany skórne – mogą to być drobne ranki na pyszczku, wyłysienia, łupież, zapalenie opuszek łap czy zapalenie uszu, nierzadko obustronne.
W przypadku takich objawów nie należy samodzielnie zmieniać karmy. Najpierw trzeba ustalić, co rzeczywiście je wywołuje. Nie każdy świąd czy biegunka oznacza alergię pokarmową. Diagnozę powinien postawić lekarz weterynarii po przeprowadzeniu dokładnego badania i wykluczeniu innych chorób.
Składniki najczęściej wywołujące niepożądane reakcje
U kotów z alergią pokarmową najczęściej obserwuje się reakcje na białka zwierzęce, które były podawane regularnie. Do składników wywołujących uczulenie należą przede wszystkim wołowina, kurczak, jaja, a także zboża – pszenica, kukurydza, soja. Rzadziej uwagę zwraca się na dodatki technologiczne obecne w karmach komercyjnych, a one również mogą powodować objawy.
Wielu opiekunów zgłasza, że ich kot jadł przez długi czas tę samą karmę, więc nie podejrzewają jej o udział w występowaniu alergii. Tymczasem skład produktów może ulegać zmianie. Nawet jeśli producent deklaruje obecność określonych surowców, nie ma gwarancji, że każda partia jest identyczna. W procesie produkcji może dochodzić do zanieczyszczeń surowców, co sprawia, że w karmie pojawiają się śladowe ilości składników, których nie ma na etykiecie.
Dieta eliminacyjna u kotów
Dieta eliminacyjna to podstawowe narzędzie w diagnostyce alergii pokarmowej. Jej skład ustala się indywidualnie na podstawie dokładnego wywiadu z opiekunem. Znaczenie ma każdy szczegół – rodzaj karmy podawanej wcześniej, przysmaki, a nawet okazjonalne „dokarmianie” przy stole. Na tej podstawie dobiera się nowy pokarm, w którym znajdują się wyłącznie składniki wcześniej nieobecne w diecie kota. Najczęściej wykorzystywane są nowe źródła białka i tłuszczu. W praktyce dobrze sprawdza się jagnięcina lub gęś.
W czasie stosowania diety eliminacyjnej nie wolno podawać kotu żadnych innych produktów, także przysmaków czy karm uzupełniających. Nawet śladowe ilości alergenu mogą zaburzyć przebieg całego procesu.
Dieta eliminacyjna trwa zwykle od 8 do 12 tygodni. Wprowadza się ją stopniowo, obserwując reakcję organizmu. Jeżeli pojawią się niepożądane objawy ze strony przewodu pokarmowego, jak biegunka, należy je od razu zgłosić specjaliście. Czas i konsekwencja mają tu decydujące znaczenie.
Białko poddane hydrolizie – czy rzeczywiście pomaga?
Na rynku dostępne są karmy zawierające białko hydrolizowane, które ma obniżoną masę cząsteczkową. Teoretycznie takie białko jest mniej rozpoznawalne przez układ odpornościowy i przez to rzadziej wywołuje reakcje alergiczne. Hydrolizat najczęściej pozyskuje się z mięsa drobiowego lub soi.
W praktyce jednak nie każdy kot reaguje na te karmy poprawą. U wielu pacjentów objawy utrzymują się mimo zastosowania diety hydrolizowanej. W takich przypadkach nie dochodzi do wyciszenia stanu zapalnego skóry ani ustąpienia problemów żołądkowo-jelitowych. Dodatkowo skład tego typu produktów często zawiera wiele dodatków technologicznych, które mogą działać drażniąco.
Z tego względu karmy hydrolizowane nie są podstawą postępowania dietetycznego w przypadku alergii pokarmowej. Jeśli wcześniej nie przyniosły poprawy, nie ma sensu do nich wracać.
Jeden rodzaj białka nie rozwiązuje każdego problemu
Karma monobiałkowa to taka, w której znajduje się tylko jedno źródło białka pochodzenia zwierzęcego. W przypadku kotów z podejrzeniem alergii pokarmowej ten rodzaj diety może być przydatny, pod warunkiem że wybrane białko nie było wcześniej obecne w diecie zwierzęcia. Im rzadszy surowiec, tym mniejsze ryzyko reakcji. Często stosuje się mięso egzotyczne, na przykład ze strusia lub kangura. Dobre efekty przynosi też jagnięcina, dziczyzna czy ryby, jeśli wcześniej nie były podawane.
Karmy monobiałkowe często zawierają również jedno źródło węglowodanów. Nie każda taka dieta jest jednak hipoalergiczna. Obecność tylko jednego białka nie wystarcza, jeśli w składzie znajdują się dodatki mogące prowokować reakcję alergiczną.
Tego typu karmy mogą być elementem diety eliminacyjnej, ale ich skuteczność zależy od tego, jak starannie dobrano wszystkie składniki. Ważne jest, by opiekun przestrzegał zaleceń i nie wprowadzał niczego dodatkowego, co mogłoby zakłócić ocenę reakcji kota na nową dietę.
Tłuszcz w diecie kota alergika
Wybierając karmę dla kota z alergią pokarmową, trzeba zwrócić uwagę nie tylko na źródło białka, ale również na rodzaj użytego tłuszczu. Często opiekunowie są zaniepokojeni, gdy na opakowaniu karmy widnieje informacja „bez wołowiny”, a w składzie pojawia się tłuszcz wołowy. W większości przypadków to właśnie białko jest odpowiedzialne za reakcję alergiczną, a nie tłuszcz pochodzący z tego samego gatunku zwierzęcia.
Mimo to należy zachować ostrożność. Zdarza się, że nawet składnik uznawany za mało immunogenny wywołuje objawy, zwłaszcza u kotów o bardzo nasilonych reakcjach. Dlatego ocena skuteczności nowej diety musi być przeprowadzana w warunkach maksymalnej eliminacji wszystkich potencjalnych alergenów. Jeżeli mimo zmiany białka reakcje nie ustępują, warto rozważyć inne źródła tłuszczu w diecie.
Czy dieta BARF pomoże?
W przypadkach, gdy karmy komercyjne zawodzą, dobrze sprawdza się dieta oparta na surowym mięsie, czyli BARF. Jej największą zaletą jest pełna kontrola nad każdym składnikiem posiłku. Można precyzyjnie dobrać źródło białka, tłuszczu oraz suplementów, eliminując wszystkie dodatki technologiczne, które często są przyczyną problemów zdrowotnych.
Dieta BARF pozwala na ułożenie planu żywieniowego idealnie dopasowanego do potrzeb kota. W przypadku pacjentów silnie uczulonych, najczęściej stosuje się mięso jagnięce lub gęsie. Jeśli w przeszłości pojawiały się reakcje nawet na niewielkie ilości alergenów, ten sposób żywienia daje szansę na stabilizację stanu zdrowia. Istotne jest, aby dieta była prowadzona pod opieką specjalisty, ponieważ wymaga prawidłowego bilansowania i znajomości potrzeb metabolicznych kota.
